Taasi waxay ka dhigan, in daynku qaali noqon doono, taasina saamayn doonto dadka guryaha leh, ee cashuurdhaafka yar loogu sameeyo daynta guriga. Teeda kale sida laga soo xigtay wararka uu helay DR Nyheder, ma jiraan qorshayaal lagu taabanayo cashuuraha guryaha.

Baananka oo la fagayo
Ilowareed kale oo la xidhiidha dibuhabaynta qaabka cashuuraha ee dawladdu soo waddo, ayaa tilmaamay in cashuuro la saaray ganacsatada lacagaha, sida baananka, shirkadaha hawlgabka iyo shirkadaha caymiska.

Dadka ka faaidaya dibuhabaynta cashuuruhu waxa ka mid ah dadka bixiya cashuurta baarka (topskat) iyo shaqaalaha, oo cashuurdhaaf badan ku heli doona shaqada.

Libaraalka oo diidan
Xisbiga Libaraalka ayaa marka horeba diiddan wax kastoo lacag ku dallacaya dadka guryaha leh. Dawladda ayaa sidoo kale ku xustay barnaamijka dawladda , in aanay taabanayn cashuuraha laga qaado dadka guryaha leh xilli doorasheedkan, iyadoo cashuurdhaafka dulsaarka aan la iska qaadanayn sannadahan.

Sida laga soo xigtay wararka uu helay DR Nyheder, dibuhabaynta cashuuraha ayaa ku wareegaysa 15 bilyan oo koron, lacagtaas oo ka yar intii la filayay. Teeda kale dawladda ayaa filaysa, in la kordhiyo qandaraaska shaqada ilaa 12.000 - 15.000 oo shaqooyin saacado buuxa ah.

Sidaas waxa warkii xalay ee TV-ga ku tidhi Ivan Larsen, oo ah wadaadka kiniisadda Stefanskirken ee xaafadda Nørrebro ee magaalada Kobanheegan .

Arbacadii ayaa 11 iiraan ah oo magangelyodoon ahi  soo galeen kiniisadda, iyagoo cuntojoojin sameeyay si ay xaaladdooda adag ugu soo jeediyaan indhaha dadka.

Waxay ka cabsanayaan in dib loo celiyo
Iiraanta oo da'doodu u dhaxayso 20 ilaa 35 jir ayaa sannado badan ku jiray xeryaha magangelyodoonka deenishka, waxana ay ka cabsanayaan in dib loogu celiyo dalka Iiraan.

Khamiistii shalay ayay shir isugu yimaaddeen guddida kiniisadda iyo wadaadadddu, haseyeeshee wax goaan ah kama gaadhin xaaladda ku soo korodhay.

- Waa xaalad gebi ahaan cusub, waxana aannu u baahan nahay waqti dheeraad ah, si aannu uga baaraandegno, dhinacyo kalena uga helno talobixino, ayaa Ivan Larsen ku tidhi DR.

11 qof ee iiraanta ah ayaa ilaa hadda loo oggol yahay, inay joogaan kiniisadda.

Qaar badan oo la soo jidhdilay
Afar ka mid ah 11ka qof ayaa kiristan ah. Laba waxay haystaan diinta bahaaiyada, shanta soo hadhayna waa muslin. Sida laga soo xigtay xidhiidhiyahooda, Masoud Reisvand, ayaa sheegay inay dhaqan ahaan uun u yihiin muslin, laakiin aanay waxba aaminsanayn.

Sida laga soo xigtay bogga intarnetka ee kiniisadda Stefanskirken, qaar badan oo ka mid ah 11ka iiraanta ah ayaa hore loogu soo jidhdilay dalka Iran, mid ka mid ahina nafsiyan ayuu is dhaafay intu joogay Danmark, isagoo ka cabsanaya in dib loogu celiyo dalkiisii.

Afhayeenka arrimaha qalabixinta ee xisbiga SF, Karina Lorentzen, ayaa u sheegtay wakaaladda wararka deenishka, Ritzau, inay fahansan tahay niyadjabka iiraanraas:

- Qofku wuu niyadjabayaa, marku sannado aad u badan ku jiro kaam, laakiin cuntojoojintu waa hub lagu soo jeediyo uun indhaha dadka. Waxa aannu u sheegnay, in lagu gudojiro sidii wax uun loogu qaban lahaa.

Hagaajinta xaaladda magangelyodoonka
Waxay sheegtay, in warbixin ay soo diyaariyeen hawlwadeennadu dhawaan lagu soo bandhigayo talooyin la xidhiidha arrinta.

- Waxa jira 200 milyan oo lagu hagaajinayo xaaladda magangelyodoonka, waayo ma qabno, in muddo sidaas u dheer qofka lagu hayo kaamka magangelyodoonka, ayay tidhi Karina Lorentzen.

Yoolka dawladdu wuxu yahay, in magangelyodoonku ku jiraan xeryaha ugu badnaan lix bilood.
Laakiin afhayeenka arrimaha ajinebiga ee xisbiga dadwaynaha deenishka, Martin Henriksen, ayaa qorshaha ku tilmaamay "jar ka dhac".

Ishaarooyinka ayaan isku xidhnayn ama aan si sax ah isugu beegnayn ama cilladaysan ama aan casri ahayn.

- Ishaarooyinka qaarkood ayaan u shaqayn sida loogu talogalay. Taasi waxay keentaa gaadiidlayda oo habsaama, ayay tidhi madaxa qaybta gaadiidka iyo waddooyinka, oo ka tirsan hayadda waddooyinka.

Waxa la madhxin karaa 1,3 bilyan koron
Warbixinta ayaa dhab ahaan lagu qiyaasay lacagta sannadkii loo madhxin karo bulshada, haddii wax laga qabto ishaarooyinka, ilaa 1,3 bilyan oo koron.

Waxana arrintaas lagu fulin karaa maalgelin dhan ilaa 10 milyan oo koron sannadkii.

- Waa arrin waaqac ah oo dhab ahaan lagu dhimi karo saxmadda baabuurta. Waana arrin yaab leh, in wax sidaas u fudud lagu qaban hawl sidaas u wayn, ayuu yidhi Jens Peder Kristensen.

Wuxu madax ka yahay ururka ITS Danmark, oo ka shaqeeya horumarinta nidaamada maskaxda leh ee kala haga gaadiidka.

- Ishaarooyinka xarumaha yaryar ee isgoysyada ayaa dhab ahaan la dhayalsaday, oo iyagu uun is wada, xataa haddii isbeddel ku dhacay xaaladda gaadiidka isticmaala, ama qalabada xasaasiga ah ee ku xidhan waddooyinka ayaan shaqaynba, ayuu yidhi Jens Peder Kristensen.

Wax baa laga qabanayaa
Hayadda waddooyinka ayaa indhaindhaynaysa waxyaabaha loo baahn yahay si wax looga qabto ishaarooyinka  jidadka dawladda, sidoo kale ururka dawladaha hoose (KL) ayaa dhegaha u furay farriinta warbixintan cusub.

- Waxa aan aad u la yaabay, sida loo helayo fursado si wayn wax loogag qabto ishaarooyinka, waxana aan rabaa in la hirgeliyo, ayuu yidhi guddoomiyaha waaxda deegaanka ee ururka degmooyinka dalka, Martin Damm (V).

Maalmaha kale ee shaqada marka loo eego, jimcaha iyo mararka la gelayo maalmaha kale ee aan la shaqayn ayaa  dadku ka tagaan shaqada oo guryahooda aadaan 35 miridh ka hor, sidu muujiyay baadhitaan lagu sameeyay caadooyinka gaadiid raacista ay samaysay jaamacadda DTU Transport, kaas oo si faahfaahsan loogu soo bandhigay caadooyinka deenishka ee gaadiidraacista, ayuu qoray wargayska Politiken.

Goor hore ayaynu dusnaa
Natiijooyinka baadhitaanka caadooyinka gaadiidraacista ayaa lagu saleeyay, siyaabaha dadku u raacayeen gaadiidka saddexdii sannadood ee ugu danbaysay. Baabuurta yaryar ee gaarka loo leeyahay ayaa goobaha shaqada laga dhaqaajiyaa jimcaha 39 miridh ka hor xilliga caadiga ah ee shaqada, halka gaadiidka dadwaynaha la isku soo guro sagaal miridh ka hor.

Megafon ayaa wargayska Politiken iyo TV2 uga waraystay 1.107 qof deenish ah caadooyinka shaqada. Boqolkiiba 43 ayaa sheegay, inay goor hore rawaxaan jimcaha.

Xorriyadda jimcaha
Cilmibaadhaha suuqa shaqada ee jaamacadda Aalborg, Henning Jørgensen, ayaa sheegay inaynu ballaadhsanno fasaxa dhammaadka wiigga:

- Jimcaha waxa la iska samaystay xorriyad xagga shaqada ah, siday shaqadu maalin badhkeed tahay, sidii ay waayyo ahaan jirtay. Marka uu soo dhammaado dhammaadka wiiggu, waxa maskaxda la geliyaa nolosha qoyska, oo goor hore ayaa cagaha lagu boobaa gaadiidka.

- Qaar badan oo ka mid shaqaalaha xafiisyadu waxay dareemaan, inay mutaysteen inay goor hore rawaxaan, waayo shaqo adag ayay soo qabteen maalimihii kale ee la shaqaynayay wiigga, ayaa Henning Jørgensen ku yidhi wargayska Politiken.

Qorshaha dawladda ee khuseeya wadaxaajoodka saddexgeesoodka ah ayaa la xidhiidha, in kor loogu qaado maaliyadda dawladda afar bilyan oo koron, iyadoo la shaqaynayo waqti dheeraad ah.

30 miridh oo miiska shaqada la sii fadhiyo
Haddii deenishku 30 miridh sii fadhiyaan miiska shaqada jimcaha, waxay taasi kor u qaadaysaa miisaaniyadda 7,5 bilyan oo koron, siday muujiyeen xisaabo ay wargayska Politiken u sameeyeen mufaikiriinta liberale tænketank Cepos.

Ra'yibaadhis ay samaysay Megafon ayaa caddaysay, in boqolkiiba 37 deenishka ahi diyaar u yihiin, inay 30 miridh oo dheeraad ah shaqeeyaan jimcaha, haddaan waxba laga beddelin maalmaha aan la shaqaynin ee kale.

Sidaas waxa muujiyay baadhitaan ballaadhan, oo wargayska avisen.dk uu ku sameeyay madaxda shaqaalaha degmooyinka deenishka.

- Waxa aannu nahay degmada ugu caafimaadka fiican gobolka fuun, waayo gebi ahaan waa mamnuuc sigaarcabku.

- Waxa aannu qabnaa inay tahay tallaabo dhiirrigelinaysa, boqolkiiba 22-23ka ka cabba sigaarka shaqaalahayaga dhan 3.600 oo qof, inay joojiyaan sigaarka, ayuu wargayska avisen.dk ku  yidhi agaasimaha degmada Henning Qvick.

Arrintaas waxa soo dhaweeyay ururka la dagaallanka kansarka, oo filaya, in degmooyin badani raaci doonaan tallaabadaas.

- Mamnuucista sigaarcabka xilliyada shaqadu waa siyaasad aad u xasaasi ah, oo muddo dheer laga filayay, inay tallaabo ka qaadaan degmooyinku.

- Laakiin way bilaabantay tallaabadii, oo xawli fiican ku socon doonta sannadaha soo socda, ayuu wargayska Avisen ku yidhi dhakhtarka sare Haunstrup Clemmensen, oo ka tirsan ururka la dagaallanka kansarka.

Sidaas waxa sheegtay raisalwasaare Helle Thorning-Schmidt (S), ka dib markii madaxda dawladaha 27 dal ee EU-du, soo gebogebeeyeen shirwaynihii aan caadiga ahayn, ee saacadaha badan dib u dhacay, ee lagaga wada hadlayay jidka kobcitaanka iyo sidii shaqooyin cusub looga abuuri lahaa Yurub.

- Wadahadallo dhinaca horumarka ah ayaa wada yeelannay, waxana aannu dhagax dhignay tallaabadii ugu horraysay ee xeerarka kobcitaanka, oo lagu sii falanqayn doono shirwaynaha kale ee dhici doona dhammaadka bisha juun, ayay tidhi raisalwasaare, Helle Thorning-Schmidt.

Teeda kale waxay ku adkaysatay rajo ay ka qabto, in muddada madaxnimada deenishka ee EU-da la gaadhi doono heshiiska wadajirka ah ee kobcitaanka yurubiyanka, oo abuuri doona shaqooyin cusub, oo dalalka EU-du kaga baxaan xiisadda dhaqaale.

Miidhiyaha ayaa soo bandhigayay daraamooyinka dhex marayay jaansilarka jarmalka, Angela Merkels, spareiver iyo madaxwaynaha dhawaan la doortay ee faransiiska, François Hollandes, oo rabay waxyaabo la xidhiidha maalgelin badan.

Laakiin sida laga soo xigtay Helle Thorning-Schmidt si fiican ayay u dhaceen wadahadalladaasi.

- Iyadoo fudud waxa laga hadlayay, in dhaqaalaha la yamxeeriyo ama maalgelin la sameeyo, si loo baxo xiisadda dhaqaale. Shirwaynaha waxa giddi la isku wada waafaqsanaa, in dhaqaalaha la xakameeyo, horena loo dhaqaajiyo kobcitaanka, ayay tidhi raisalwasaaruhu.

Mikkel Beckmann ayaa muddo yar ka hor xilligii nasashada dhaliyay gool, oo ciyaarta ka dhigay 1-0, halka uu 10 miridh ka dib labeeyay Andreas Laudrup, oo ciyaarta ka dhigay 2-0. Intaas ka dib natiijada ciyaartii ka dhacaysay garoonka Parken ee dhexmaraysay FC København iyo Silkeborg ayaa noqotay barbar dhac. FCK iyaduna waxayciyaarta  ku badisay 2-1.

Guuldarrada soo gaadhay kooxda AC Horsens ayaa teeda kale keentay in billadii maarta ahayd u gacangasho kooxda FC Midtjylland, oo kooxda AGF kaga badisay 2-0.

Waxa dheer billada dahabka ah, iyad oo kooxda FC Nordsjælland toos u gashay tartanka kooxaha xilliga soo socda, lacag ka badan 100 milyan oo koron-na lagu shubay koontada kooxda. FC København ayaa iyadu u soo tartamaysa is reebreebka kooxaha.

Sidaas waxa sheegay ninka dhintay inaadeertii, oo 64 jir ah deganna  magaalada Tølløse, taasoo ahayd xubinta keli ah ee qoys ahaan u la soo xidhiidhi jirtay ninka dhintay, Egon Hansen.

- Wuu iga dhammaaday fikirkii ku wareegayay, muddada uu sariirtiisa jiifay, isagoo mayd ah. Bal eeg, waxyaabaha maanta ka dhacay danmark. Waan oohin dhammaystay, ayaa Lise Hansen ku tidhi wargayska Sjællandske.

Daryeelada guriga ee degmada ayaa dhawr saacadood ka dib u timi  Egon Hansen oo dhintay goor hore subaxnimadii 23 abriil. Lise Hansen waxa dhab ahaan hurdada ka toosiyay tilifoon ay soo diraysay daryeelada guriga, ee heshay maydka Ego Hansen.

Inan uu dhalay ayaa waxba ka fahmi waayay aaska, suurtagalna way noqon wayday in daryeelada gurigu la xidhiidho inaadeertii,  si loo maareeyo waxa lagu samaynayo ninkaas maydka ah. 29 cisho ka dib ayaa Lise Hansen uu la soo xidhiidhay guddoomiye kooxeed baadhay guriga Egon Hansen, oo helay isagoo dhintay.

Guddoomiyaha guddida ' Omsorgsudvalget' ee degmada Næsteved, John Lauritzen (S), ayaa sheegay, in degmadu qaadayso masuuliyadda arrinta Egon Hansen, oo 29 cisho yiillay sariirtiisii, iyadoo wax tallaabo ah aanay qaadin daryeelada gurigu.

- Waan baadhay xaaladda geeridaas. Qaladka, in maydku sariirtiisa iska dul yaallo muddo dheer, waxa iska leh degmada Næsteved, ayuu yidhi John Lauritzen, oo tacsiyadaynaya Lise Hansen.

Kooxdaasi waa 10 iran ah oo kiristan ah, oo raba inay joogaan Danmark. Waxay ka cabsi qabaan in la laayo, haddii dib loogu celiyo dalkooda ay maamulaan wadaadadu.

Iiraanta sharciga loo diiday ayaa cuntojoojin sameeyay, sida laga soo xigtay TV2 waxay cuntojoojinta bilaabeen saddex wiig ka hor, xilligaas oo ay ku jireen xarun magangelyodoonka lagu hayo oo ku taal Shiilland. Kooxdaasi may qabsan kiniisadda Stefanskirken, sida la sheegay.

Magangelyodoonka ayaa xidhan garamo cadcad, qoortana ku duubtay leebal uu ku qoran yahay "Iiraan cuntojoojin sameeyay".

Kiniisadd Stefanskirken ayaa ku dhow kiniisadda Brorsons Kirke, oo isla xaafad ku yaalliin, horena ay u galeen koox magangelyodoon ahi sannadkii 2009.

Hadda wixii ka danbeeya waxa caadi noqon doona, in la galo hawlgab aan buuxin oo la barbar wado shaqo aan saacado buuxin, ama in fasax laga qaato hawlgalbka si markale fursad loogu helo muddo kale oo la shaqeeyo.

Isbeddelka lagu sameeyay xeerarka ayaa wax ka beddelaya caadadii qofku maca salaamayn jiray jalayaashiisa shaqada, maalintu doorto inuu ka tago suuqa shaqada. Cashuur ahaan suurtagal ma ahayn markaas, laakiin hadda qofka isaga ayaa kala dooranaya, inuu galo iyo inuu ka baxo hawlgabka, hadba sida baahidu tahay.

Ugu horraynta waxa la filayaa, in nidaamka cusub laga hirgeliyo hayadaha caafimaadka. Min 1da janaweri 2013 ayaa shirkadda hawlgabka ee PKA bilaabaysaa hawlgabka aan buuxin.

Sida laga soo xigtay agaasimaha maamulka shirkadda PKA, Peter Damgaard Jensen, baahi wayn ayaa loo qabaa in la debciyo qaababkii hawlgabka ee caadiga ahaa.

- Shaqaalaha caafimaadka oo dhan 55.000 oo qof, saddexdiiba mid ayaa hawlgab noqonaya muddo 10 sano gudahood ah.

- Haddii da'da hawlgabka aan laga dhigin mid hayalsanna, oo xubnaha qaarkood dib u dhigi karaan hawlgabkoodana, saamayn wayn ayay ku yeelanaysaa bulshada, ayuu yidhi siger Peter Damgaard Jensen.

Tobankaas waxa ka mid ah Danmark, iyadoo horkacaysa Soluna Samay ayaana ay kooxda Danmark aad u riyaaqeen, iyagoo daawadayaasha markale soo hor joogsan doona sabtida oo ah maalinta wayn ee la kala hadhayo. 

Guud ahaan 18 dal ayaa salaasadii ka qaybgalay tartanka, iyadoo toban ka mid ahi u soo gudbeen kaalinta ugu danbaysta ah. Kooxha soo gudbay waxa ka mid hooyooyinka ugu fiican ruushka, Buranovskiye Babushki, oo yurub oo dhan uu si gaar ah u soo jiitay qoob ka ciyaarkooda, 'Party For Everybody'.

Waxa kaloo kaalinta u soo gudbay saaxiibada Danmark ee woqooyiga atlaantigga ee ka yim iceland, Greta &Jonsi, oo si wareer ah u soo bandhigay codka dhexyarta ama fiyoliinta, wax waynna ka bedelay jewiga hoolka Crystal Hall ee magaalada Baku, iyadoo ay hore waxoogaa haacsanaan ah u geliyeen bilawgii kooxda Montenegro, Rambo Amadeus, oo ku hadhay wareeggan. 

Nasiibdarro waxa kaloo wareeggan ku hadhay gabadhii u heesaysay dalka Finland, Pernilla Karlsson, oo luqaddeeda iswidishka ahi aanay soo jiidan dhegaha yurubiyanka.

Guddoomiyaha ururka shaqobixiyayaasha (DA), Jørn Neergaard Larsen, ayaa shuruud uga dhigay heshiisyada saddexgeesoodka ah, in arrimaha la xidhiidha kordhinta waqtiga shaqada uu u codeeyo baarlamanku.

Taasi waxay dhab ahaan ka dhigan tahay, in maalmaha fasaxa iyo kuwa aan la shaqyn laga wada hadli karo. Dhammaan ajandayaasha - sida in dad badan oo saacado dhiman shaqeeya loo buuxiyo iyo saacada shaqada wiiggii laga kordhiyo 37 saacadood - waa arrimo meesha ka baxsan, waa in lagu bedelaa iyaga heshiisyo la isku waafaqsan yahay.

- Haddii laga hadlayo wax la xidhiidha waqtiyada shaqada, waa in la hor geeyaa baarlamanka. Taasina waa muhiim.

Qaybo badan oo ka mid ah dhaqdhaqaaqa shaqaalaha ayaa xoodg uga soo horjeeda, in la garooco fasaxa iyo maalmaha aan la shaqayn ee deenishka.

Laakiin warka maanta ka soo baxay ururka shaqobixiyayasha ayaa muujinaya waxay iyaguna rabaan, sidu sheegay cilmibaadhaha arrimaha suuqa shaqada, Flemming Ibsen, oo ka tirsan jaamacadda Aalborg.

- Waa caddaan farriintooda ka soo baxday sida lagu kordhin karo waqtiga shaqada. Waa arrin aad u fudud: waxa lagu laabanayaa uun xeerka fasaxyada iyo maalmaha aan la shaqayn.

- Shaqobixiyayaasha ayaa dhab ahaan fiito saaray arrintaas. Haddii kooxda ka soo horjeedaa aanay oggolaanna ma jiraan heshiisyo saddexgeesood ahi, ayaa Flemming Ibsen ku yidhi wargayska Politiken.

Dadkaas deenishka ah ayaa shaqeeya, iyadoo ay u soo hadho wax ka yar 2000 oo koron bishii.  58.000 qof oo ka mid ah, ayay bishii u soo korodhaa wax ka yar 1000, haddii ay qaataan deeqaha dawladda, halka ay ka shaqaynayaan.

Sidaas waxa muujiyay tirokoobyo cusub oo ka soo baxay wasaaradda dhaqaalaha.

Arrintaas waxa lagu sharxi karaa, in lacagta shaqola'aanta ee la qaato ayaa badan tahay, marka loo eego dadka mushaharkoodu hooseeyo.

Falanqayn dhaqaale oo wasaaraddu samaysay ayaa sidoo kale muujinaysa, in marka ay qofka ka dhammaato muddada uu xaqa u leeyahay lacagta shaqola'aanta, oo hadda laba sano ah, ay dadku xoog u doonaan, inay shaqo tagaan.

Dadka badidiisa waxa u roon shaqada. Dhab ahaan faaido dhaqaale ayaa ku jirta marka la shaqeeyo, marka loo eego deeqaha dawladdu bxiiso oo celcelis ahaan dhan 9.600 oo koron bishii.

Dhawr tallaabo ayuu hore ugu soo qaaday dhinaca garsooraha, ka hor intii aanu dib u soo ciirin ee dhicin, waxana uu si cad u sheegay, in aanu sharci loogu xidho dalka Baxrayn.

- In halakan la igu sii hayaa waa dembi.

- Ma jiro sharci la iigu sii hayaa halkan, ayuu yidhi.

Maxkamaddii salaasadii ka socotay magaalada Manama ayaa ahayd maxkamad madani ah, laguna qaadanayay rafcaan uu ka qaatay xukunkii sannadkii hore, oo maxkamad militeri ku xukuntay al-Khawaja xabsi daain, iyadoo lagu eedeeyay inuu mijaxaabinayay nidaamka dalka.

Wuxu hadda cuntojoojin ku jiray muddo ka badan 100 cisho, laakiin hadda waxa la sheegayaa in wax lagu qasbay.

Ilaa dayrta ayay shirkaddu la wareegi doontaa shirkadda caanaha jarmalka ee kaalinta siddeedaad kaga jirta suuqa jarmalka, Milch-Union Hocheifel,  iyo shirkadda kale ee kaalinta afraad kaga jirta suuqa ingiriiska, Milk Link.

Marka Arla la wareegto shirkadahaas waxa iibkeeda sannadkii ku soo kordhaya sagaal bilyan oo koron, oo u dhiganta boqolkiiba 16 iibkeeda sannadkii hore oo dhammaa 55 bilyan.

- Mid kastoo ka mid ah saddexdaas shirkadood, yoolku waa in qiime loo kordhiyo hantiilayaasha, iyo in natiijooyin fiican ka soo baxaan, marka la hirgeliyo qorshayaashaas, ayuu shirjaraaid ku sheegay agaasimaha maamulka, Peder Tuborgh.    

Marka shirkadahaas Arla la wareegto, waxay noqonaysaa shirkadda ugu wayn suuqa caanaha ingiriiska, halkay jarmalka ka noqonayso shirkadda saddexaad. Labada meeloodba waxa sidaas laga dhigay yoolka Arla ee sannadka 2015.

Sidaas waxa goaansaday wasiirka caddaaladda Morten Bødskov, ka dib markii la naqdiyay iskuul-wiidooyinka. Wuxu ku caddeeyay xeer cusub oo la xidhiidha barashada wadista baabuurta, in macallimiinta iskuul-wiidooyinka ay uisticmaali karaan uun IT-da qalab ka caawiya waxbarashada aragtida ah, laakiin waa inay sida firfricoon ardayda ugu dhigaan qaybtaas.

- Marka la eego nabadgelyada waddooyinka waa muhiim, in darawaliinta cusubi soo qaateen waxbarasho hagaagsan, qaybta aragtida ahina waa ta ugu muhiimsan waxbarashadooda, ayuu yidhi Morten Bødskov.

- Markaas waxa IT-da loo isticmaali karaa uun qalab caawimeed, laakiin kelideed waxba kuma filna, waxbarashada qaybta aragtida ahna waa in sideeda loo dhigtaa, ayuu ku sheegay faallo qoraal ah.

Morten Bødskov ayaa raba, in macallimiinta iskuul-wiidooyinku si hagaagsan wax ugu sheegaan ardayda baranaysa baabuur wadista. Waa inay ardayda ardayda ku dhaliyaan, inay fikiraan, raadna macallimiintu ku samayso fikradahooda.

- Xeerarka cusub ayaa arrintaas lagu adkeeyay macallimiinta iskuul-wiidooyinka, ayuu yidhi wasiirka caddaaladdu.

Sidaas waxa muujiyay tirokoobyo ay soo saareen ururka talasiinta waalidka, oo waalidku soo wici karaan ama talo ka waydiin karaan dhibaatooyinka carruurtooda kala kulma dugsiga.

Sababta labaad ee ugu wayn ee loola xidhiidhaa, waa carruur dareemaysa inuu dabasocda qof ka wayni - ama waxa loo yaqaan xasaradaynta macallinka.

Waa arrinta ugu sarraysa liiska
Taniyo sannadkii 2006, waxa la soo xidhiidhay 488 ka canabaya dhibaatooyin la xidhiidha arrintaas, halka is xasaradaynta ardayda loola soo xidhiidhay 172 keli ah. Tiro ku dhow saddex jeer ayay ka yar tahay, ayuu qoray wargayska metroXpress maanta.

Xasaradda macallinku waa dhibaatada laga cawdo ee ugu sarreeysa liiska sannad walba, arrintaasina waxay walaac ku abuurtay guddoomiyaha ururka talasiinta waalidka, Solveig Gaarsmand.

- Waxa aannu la yaabnaa sannad kasta, in waalid sidaas u tiro badani noola soo xidhiidhaan, in carruurtoodu dareemayaan, inuu cadaadinayo macallinkoodu. In arrinta laga wada hadlo macallimiintu waa muhiim, ayay wargayska metroXpress ku tidhi Solveig Gaarsmand.

Waa arrin adag in macallin wax xasaradeeyo
Dhiirrigelintaas oo kale ayaa ka timi Vera Rosenbeck, oo madax ka ah ardayda dugsiyada deenishka.
- In macallin wax xasaradeeyo aad ayay uga adag tahay, in arday wax xasaradeeyo.

- Waa in la abuuro xasillooni iyo habsami, haddii ardayga uu dabogalo qof wayni 10ka sano ee dugsiga asaasiga ah, waxba laga ma odhan karo, hadduu xiisayn waayo waxbarashada dhallinyarada, ayay ku tidhi wargayska metroXpress.

In carrabka lagu dilo
Sannadkii 2009 ayaa xarunta deegaanka waxbarashada samaysay baadhitaankeedii ugu waynaa ee la xidhiidha xasaradda macallimiinta. Baadhitaankaasi wuxu muujiyay, in 10kii ardayba mid dareemo inuu xasaradeeyay macallin, laakiin taniyo markaas wax danbe lama samayan, ayuu yidhi guddoomiyaha xarunta, Ole Juhl.

- Hadda waa lagama maarmaan in si cad looga wada hadlo xasaradda macallimiinta, waayo waa dhibaato wayn, in qofka lagu dilo carrabka.

Wuxu soo xigtay, in dhammaan dugsiyada ay waajib ku tahay, inay yeeshaan istiraatijiyad ku lid ah xasaradaynta, laakiin sida qaalibka ah waxa culays la saaraa ardayda ee kuma jiraan macallimiintu.

Saaka ayaa hoggaanka arrimaha maalinlaha ah ee ururka shaqaalaha, LO, uu isugu yimi shir aaaan caadi ahayn oo la xidhiidha wadaxaajoodka saddexgeesoodka ah.

Sidaas waxa xaqiijiyay guddoomiyaha urur mihnadeedka FOA, Dennis Kristensen, oo xubin ka ah hoggaanka arrimaha maalinlaha ah. Shirka ayaa marka hore laga wada xaajoonayaa ajandaha dawladda.

- Fili maayo in arrintu tahay "qaado ama bax", laakiin waxa la keenayaa qoraalkii kowaad, oo aannu muddaba sugaynay. Teeda kale waxaan filayaa, in tallaabooyinka la dedejin doono marka danbe, ayaa wakaaladda wararka deenishka, Ritzau, uu ku yidhi Dennis Kristensen.

- Ururka shaqaalaha (LO) ayaa helaya fursad uu kaga doodo, inay ajandaha kaga mid noqoto waxyaabaha uu wadaxaajoodka gaynayo ururku, haddii la oggolaadana, waa sidii la rabay, ayuu yidhi guddoomiyaha ururka FOA.

Wadaxaajoodka saddexgeesoodka ah oo soo dhow
Sida laga soo xigtay DR Nyheder, wadaxaajoodka saddexgeesoodka ah ayaa sanka innagu soo haya maalmo yar gudahood, haddii ururka shaqaalaha (LO) ay ansixiyaan hawlaha komishanka.

Dennis Kristensen weli gacantiisa may soo gelin hawlaha komishanku, laakiin waxyaabo badan ayuu ka filayaa, kuwaasoo ay ka mid yihiin maalgelin badan oo lagu samaynayo waxbarashada.

Teeda kale fili maayo inuu ku dhex arko ajandaha, mid ama dhawr ka mid ah maalmaha fasaxa ah oo la baabiiyo.

- Waxaan filayaa, in dawladdu si fiican u fikirtay, iyadoo ka shidaalqaadanaysa doodihii ugu danbeeyay, ayuu yidhi Dennis Kristensen, isagoo si wayn u naqdiyay in la baaiiyo maalmo fasax ah.

- Weli waxa taagan sidii loo heli lahaa afar bilyan oo koron oo laga helo kordhinta waqtiga shaqada, laakiin waxaan filayaa hindise furan, oo laga wada tashado qaabka loo helayo.

Goor danbe oo salaasada ah ayaa guddida sare ee ururka shaqaalaha, oo la wargelinayo ka hor wadaxaajoodka saddexeesoodka, la isugu yeedhayaa shir, ayuu ku qoray DR Nyheder.

Farqiga celceliska calaamadaha ee degmooyinku aad ayuu u sarreeyaa, taasoo walaac gelisay cilmibaadhayaal badan. Sidaas waxa qoray wargayska Politiken.

"Waa arrin halis ah. Tirokoobyadu waxay muujinayaan farqiga bulsheed ee goobaha ay ka kooban tahay khariidada Danmark, waxa kaloo ay muujinaysaa kala tagsanaanta bulshada", ayay wargayska Politiken ku tidhi Noemi Katznelson, oo ah madaxa cilmibaadhista ee xarunta cilmibaadhista arrimaha dhallinyarada, DPU.

"Waxaynu u halgamaynay bulsho loo wada siman yahay fursadaha, iyadoo aan la danayn halka uu qofku kaga dhashay dalka. Waa in aanu iman faraq toos ahi, siday muujinayaan tirokoobyadu", ayay raacisay.

Calaamada hoose ee goobaha danyarta
Sida laga soo xigtay Noemi Katznelson iyo khubaro kale oo badan celceliska calaamaduhu kuma xidhna tayada waxbarashada dugsi kasta oo sare. 
Waxay tilmaameen, in dugsiyada sare qaataan arday ka kala timi deegaanno kala geddisan.

Gaar ahaan degmooyinka dacallada iyo goobaha danyartu isku urursato ayay hooseeyaan calaamadaha ardaydu. Sidaas waxa muujiyay tirokoobyada hayadda Uni-C, oo ah hayad hoos timaadda wasaaradda carruurta iyo waxbarashada, ay u soo gudbisay wargayska Politiken, kuwaasoo lagu saleeyay imtixaanadii dugsiga sare ee xagaagii 2011.

"Dugsiyada sare ayaa sidoo kale ka qaata kaalin - ay qaarkood ka fiican yihiin kuwa kale - laakiin arrinta la xidhiidha xaaladda bulshada ee goobaha qaarkood ayaa saamayn wayn ku leh calaamadaha ardayda", ayuu wargayska Politiken ku yidhi cilmibaadhaha waxbarashada ee jaamacadda Roskilde Universitet Christian Helms Jørgensen.

Doorashada xorta ah ayaa dhibaato keenta
Qaababka siyaasiyiintu ku xakamayn karaan farqiga calaamadaha waxa ka mid ah, in ardayda la isku dhex daro, oo farogelin lagu sameeyo doorashada xorta ah ee dugsiga sare, ayuu yidhi Christian Helms Jørgensen.

"Saaxiibtinimada ayaa arrintaas door ka qaadata. Ardayda la saaxiib ah arday xarfaan ah, iyaguna way ku fiicnaanayaan maaddadaha. Taasi waxay fursad siisaa ardayda xaaladdoodu liidato, inay helaan imtixaanka calaamado fiican ay wax ku qabsan karaan".

Wasiirka carruurta iyo waxbarashada, Christine Antorini (S), ayaa rabta inay samayso nidaam dib u qaybin lagu sameeyo kaabayaasha dugsiyada sare, si kuwa ardaydoodu liitaan maadado ahaan loo siiyo wax badan, ayay ku qortay wargayska politiken.

10kii wershedood ee cuntada sameeyaba 7 ayaa sheegay, inay rabaan inay dhimaan shaqaalaha, iyadoo sababtuna tahay qarashyada dawladdu soo waddo, inay saarto cuntooyinka sonkorta leh.

Waa la gaadhay yoolkii
Shirkadaha wax la waydiiyay waxa ka mid ah, Arla iyo Danish Crown. Guud ahaan waa 32 shirkadood oo tirada shaqaalaha laga hadlayaa tahay ilaa 5.000 oo qof.

Guddoomiye laameedka Ole Linnet Juul oo ka tirsan Dansk Industri ayaa ku yidhi wargayska Jyllands-Posten, waa la gaadhay yoolkii.

Ka warran mustaqbalka?
- Markii hore waxay ahayd qarashka duxda, haddana waa qarashka sonkorta. Maxay dawladdu keeni doontaa mustaqbalka? Ma waxay rabtaa, in alaababda loo xidho shirkadaha waxsoosaarka? Ayuu yidhi.

Ururka wershedaha (DI) ayaa ka cabsi qaba 1.200 oo shaqooyin waxsoosaar oo halis ku jira. Dabadeed waxa xiga shaqooyinkii tafaariiqlayaasha, waayo dukaamada ayuu hoos u dhacayaa iibkoodu. 

Sidaas waxa caddaysay wasiirka carruurta iyo waxbarashada, Christine Antorini (S).

- Xarumaha dharaartii lagu hayo carruurtu waxay la ahmiyad yihiin muddada ilmahaagu dhigto dugsiga. Sidaas awgeed waa in waxyaabo badan oo u dhigma kuw dugsiyada laga doono maamulayaasha, waa inay sidoo kale jiraan waajibaad laga rabo waalidka iyo talooyin la siiyo, ayay ku tidhi wargayska berlingske. 

Kooxda ay wasiirku ugu yeedhay "Task Force for Fremtidens Dagtilbud" ayaa isniinta maanta soo bandhigaya "qodobo" loogu talogalay, sida loo meelmarinayo waxbarista carruurta tagta xarumaha dharaartii.

Waa in la dardargeliyo
Halkii awal shaqada xarumaha dharaartii ka ahayd haynta carruurta,inta labada waalid ku maqan yihiin shaqada, waa inay hadda wixii ka danbeeya noqotaa, in wax la baro carruurta dharaartii. Arrintaasna waa inay ka qaybqaataan waalidku.

- Maaha inay xarumuhu noqdaan dugsi yar, laakiin waa in culays badan la saaro, sidii loo dardargelin lahaa waalidku, inay si firfircoon uga qaybqaataan waxbarashada carruurta. Looma jeedo casharro sida dugsiga ah, laakiin waa in tusaale ahaan waalidku wax kor ugu akhriyo ilmihiisa 20 miridh maalin kasta, ayay tidhi Christine Antorini. 

Iyadoo ka duulaysa qodobada la soo bandhigayo maanta, ayay dayrta samaynaysaa guddi cusub, oo dabada ka riixda hawlaha lagu xoojinayo waxbarista carruurta tagta xarumaha dharaartii.

Guddida cusub oo la naqdiyay
In wasiirku isticmaali waydo kooxda hawlwadeennada ah ee haddaba jira, ayay la yaabtay afhayeenka arrimaha qoyska ee xisbiga Libaraalka, Louise Schack Elholm.

Kooxdan ayay hore asal ahaan u dhistay dawladdii hore ee ka koobnayd xisbiyada Libaraalka iyo konserfatifku. 

- Antorini wax walba way isku qasaysaa. Waxaan filayay, in wax la qabanayo. Sidaas ayay ahayd fikraddii ka danbaysay hawlwadeennada hadda jira, ayay tidhi Louise Schack Elholm.

Maraykanka ayaa beri hore u hawlgalay diyaarinta teedka difaaca gantaalaha, oo si gaar ah u soo ridaya gantaalaha laga soo tuuro dalka Iran.

Raadaarro yaal Turkiga
Goaanka shirwaynaha ayaa xanbaarsan, in qaybta teedka difaaca gantaalaha ee yurub la hoos keeno taliska Nato, lana hawlgeliyo qaybo ka mid ah difaaca gantaalaha.

Guud ahaan nidaamka ayaa isticmaalaya waxyaabo ay ka mid yihiin raadaarro xaruntoodu tahay dalka Turkiga iyo Maraakiibta Maraykanka. Xilliyada danbe waxa lagu talojiraa, in sidoo kale iyagana la dhigo dalalka Romania iyo poland.

12.000 qof ee deggan Danmark, waxay kor u qaadaan wax dhoofinta lacag ka badan laba bilyan oo koron - taasoo u dhiganta 166.000 koron qof kastoo ajinebi ah.

Dadka waxbarashada sare leh oo saamayn wayn leh
Sidaas waxa caddeeyay qoraal qalinjebineed oo jaamacadda Aarhus uu kaga baxay Simon Weinberger.

- Ajinebiga ayaa si gaar ah u yaqaan dalalka ay ka soo jeedaan, suuqyadooda, dhaqanka iyo turxaamaha, ayuu yidhi Simon Weinberger.

Ajinebiga waxbarashadasare leh ayaa saamaynta ugu wayn ku leh ganacsiga debedda.

- Tanina waa sawir kale oo wanaagsan ay leeyihiin ajinebiga danmark, ayuu yidhi Simon Weinberger.

Lixdii bilood ee ugu danbaysay oo keli ah ayaa Danmark lagu qabtay saddex kooxood oo denbiilayaal wax xada ah.

Sida laga soo xigtay taliyaha bilayska, Kim Kliver, bilayska qaranka ayaa aad u la socda sida wax u socdaan:

- Si dhow ayaannu u la shaqaynaa dalalka deriskeenna ah, iyo sidoo kale yurub o dhan, si aanu dhibaato wayn u la kulmin dalka yar ee Danmark, ayaa Kim Kliver ku yidhi DR Nyheder.

Gaar ahaan tirada denbillayaasha ka yimi dalka Lithuania ayaa xoog u kacday. Tirada kiisaska ay ku lug leeyihiin denbiilayaasha reer Lithuania ayaa saddex laabantay muddo shan sano ah. Siday sheegeen bilayska Lithuania,  kooxaha wax dhacaa waxay la shaqaystaan dad deggan delka Danmark:

- Waxa aannu aragnaa kooxo badan oo hadba meel u guura, oo garanaya halkay tegayaan iyo cidda ay ku degayaan. Sidoo kale waxay yaqaaniin siday uga dhuuntaan indhaha bilayska, tusaale ahaan ma isticmaalaan tilifoonnada moobilka ah, ayuu yidhi madaxa falanqaynta bilayska Kaunas, Mindaugas Petrauskas.

Kaunus waxay ka mid tahay magaalooyinka Lithuania ay ka yimaaddaan tuugta ugu badani. Siday sheegeen bilayska Lithuania, xabsiyada deenishku ma cabsi geliyaan baandooyinka tuugta ah: 

- Si gaar ah uga ma baqdaan inay galaan xabsi, waayo waxay fursad u helayaan waxbarasho, cunto fiican iyo duruufo fiican, mararka qaarkoodna waxay ku magacaabaan fasax yar, ayuu yidhi taliyaha falanqaynta, Mindaugas Petrauskas.

Dadka falal denbiyeedka loo xukumo, ka sokow kuwa ka yimi Lithuania, waxa ugu badan kuwa ka soo jeeda Poland iyo Romania.

Saddex magac oo la filayay iyo mid kaloo soo baxay
- Saddexda magac ee danbe wax aan la filayni kuma jiraan. Marguerite waa magaca Margrethe oo af faransiis ah, Francoise waa magaca ayayda faransiiska ah ee dhashay hooyo Marie, magaca ugu danbeeyaana waa ka hooyada, Marie, sida magaca Joachim uu ugu jiro mid ka mid ah wiilasha yaryar ee amiirrada ah, ayay tidhi Eva Meldgaard, oo ku xeeldheer magacyada,

Magaca loo bixiyay amiiradda yari ma ahayn mid ay filaysay.

Magaca Athena wuxu ugu badnaa sannadkii 2004
- Athena waa magac aan in badan caadi ahayn. Hablo tiro yar ayaa magacaas loo bixiyay Danmark, ayay tidhi. Magacaasi wuxu ugu badnaa sannadii 2004, oo loo bixiyay toddoba hablood.
Athena waa magac loo yiqiin Ilaaha xikmadda ee Giriigga, waxana afka giriigga loogu qoraa sida caasimadooda Athen.

Waxa lagu taageerayaa Giriigga
- Waa arrin ku macaan, in la yidhaahdo waxa lagu maamuusay ilmaadeerradii giriigga ahaa, ama lagu afgobaadsan karo, in niyadda loogu dhisayo giriigga oo ku jiro xiisad dhaqaale, laakiin way adag tahay in sidaas la yidhaahdo. Caadi maaha in aan magaceeda hore laga dhigin magac faransiis, ayay tidhi Eva Meldgaard.  

221 qof oo marti ah ayaa goobjoog ahaa, markii amiiradda yari ooyaysay, iyadoo uu u magacbixinayo wadaadka boqortooyada, Erik Norman Svendsen.

Kiiska ayaa la xidhiidha, Machadka Filimada Deenishka oo filim carruureed ku diiday, waxyaabo ay ka mid yihiin, inay metelayaan "dad asalkoodu qolyo kale ah ama ajinebi".

Uffe Elbæk iyo Henrik Bo Nielsen ayaa muddo kooban ku kulmay mahrajaanka filimada ee Cannes.

- Waxaan jecelahay in aan maqlo fikradda Macahadka Filimada ee khuseeya kiiskaas, waan fahansan ahayn, in xoog looga xumaaday, oo ay nasiibdarro tahay, ayuu yidhi wasiirka dhaqanku.

Sidan ayay ahayd sababta uu sheegay inuu filimkaas ku diiday Machadka Filimada Deenishka, oo sannad walba u qaybiya malaayiin koron oo caawimada dawladda ah mashaariicda filimada la samaynayo, ayuu qoray wargayska Information.

Caawimada loo diiday in loogu deeqo filim carruureedkaas "MGP Missionen" ayaa tifatiraha ka danbeeyay nidaamka caawimadu soo qoray 6dii oktoobar 2011, inuu filimku yahay Mid "macno leh oo xiiso badan".

Laakiin Machadka Filimada Deenishka ayay ku adkaatay, inuu arko "inay ka heli doonaa qaybo ballaadhan oo qoyska ahi" - waxa kaloo uu intaas raaciyay:

"Teeda kale waxa jirta, in filim ay metelayaan dad qolyo kale ahi (ajinebi), aan gaar ahaan cidi ku gelayn gobollada", sida lagu soo sababeeyay diidmada, oo nuqul ka mid ah uu helay wargayska Information.

"Dadkeenna ku nool Kobanheegan waa arrin caadi ah, oo waxa lagu tilmaamaa deegaan dhaqammo badan leh, laakiin gobollada xaaladdu way ka duwan tahay sidaas", ayaa lagu soo sababeeyay diidmada.

ASA Film: Dad badan baa xiisaynaya
Guddoomiyaha iyo filim soosaaraha ASA Filim, Henrik Møller-Sørensen, iyo filim tilmaameha, Martin Miehe-Renard, oo codsaday caawimada  filimkaas ayaan rabin, inay toos u hakiso diidmada Machadka Filimada Deenishku.

- Waxaan odhan karaa, waannu rumaysanahay sheekada filimka, aad ayayna uga wanaagsan tahay, in lagaga tago midabka maqaaarka jilayaasha. Waa filim muusik ku salaysan, oo ka hadlaya carruur iyo dad waawaynba, waxana aannu filaynaa, inuu shacbiyad badan heli doono, ayaa guddoomiyaha filimku ku yidhi wargayska information.

Machadka Filimada: Qaab aad u xun ayaa loo qoray
Guddoomiyaha waxsoosaarka iyo horumarinta ee Machadka Filimada Deenishka ayaa qirtay, in qoraalka waraaqdu "aad iyo aad u xumaa".

- Maaha sabab sharci ah, mana qabo sidoo kale, inay tahay sabab sax ah, waana aan ka xumahay, in waxaas lagu soo qoro waraaqda diidmada, ayaa guddoomiye direktør Claus Ladegaard ku yidhi wargayska Information.

Laakiin qaar badan oo ka mid ah ururada mihnadeed ee lookalka ah iyo kuwa gobollada ayaa macno la'aan u arka mashruuca madaxda ururrada, waayo waxay qabaan in badi xubnahoodu shaqo la' yihiin.

Gebi ahaan waa qalad
- Waxa aannu haynaa 160.000 oo shaqo la', markaas ayaa la leeyahay, waxa la shaqaynayaa muddo dheeraad ah. Gebi ahaan waa arrin qaladan, ayuu yidhi Bjarne Sørensen, ayuu yidhi guddoomiyaha ururka Dansk Metal ee magaalada Horsens.

Sidoo shaqaalaha dawladda u shaqeeya e ururka FOA ayaa naqdiyay fikradda.

Klan ay guddoomiyayaasha qaybaha LO ee bariga Yuulland yeelanayaan wiigga danbe ayaa lagaga wada hadlayaa, sidii loo abaabuli lahaa mudaharaadyo iyo dhaqdhaqaaqyo kale oo mihnadeed.

Waa maxay fikradda ka danbaysaa?
Sidoo kale xisbiga taageera dawladda ee Enhedslisten ayaa dhabarka u jeediyay fikradda:

- Dhibaatadu waxay tahay, dadka xubnaha ka ah ururrada shaqaalaha ayaa waydiinaya, waxay tahay fikradda ka danbaysa dheeraynta mudadda shaqada, ayaa guddoomiyaha kooxda baarlamanka ee xisbiga Enhedslisten, Per Clausen, ku yidhi wargayska Jyllands-Posten.

Sidaas waxa muujiyay xisaabo uu sameeyay wargays mihnadeedka Ingeniøren, oo xisaabaheeda ku salaysay qoraallo ay ka soo xigatay shirkadda basaska Movia.

3 jeer ayay ka qarash badan yihiin kaadhka 'klippekort'
Wargayska Ingeniøren ayaa xisaabiyay, in shirkadda Movia bixinayso qarashka socodsiinta hawlaha oo dhan191 milyan oo koron sannadkii, marka la meelmariyo  kaadhka safarka (rejsekortet).

Haddii la daysto kaadhka 'klippekort' ee hadda la isticmaalo saddex jeer ayaa qarashku hoos u dhacayaa - wuxu noqonayaa 63 milyan oo keli ah.

- Aad ayaan u la yaabay, in qalab digital ahi, keeni waayo qarsh yari, ayuu yidhi Kim Normann Andersen, oo ah borofisar ka dhiga nidaamada IT-da kulliyadda ganacsiga, CBS.

Waxay ahayd inay lacagi madhaxdo, marka laga takhaluso kaadhadhka waraaqaha ah, ayuu qabaa.

Xisaabta waa la sii gudbinayaa
Arrintaasi waxay horseedaysaa, in shirkadaha tareennada iyo basasku ka bixiyaan 15ka sannadood ee soo socda 2,7 bilyan oo koron oo dheeraad ah kaadhka safarka ee elektaroonigga ah, marka la barbardhigo kaadhadhka waraaqaha ah ay hadda isticmaalaan.

Sida laga soo xigtay Kim Normann Andersen waxa laga yaabaa, in shirkadaha gaadiidka dadwaynuhu xisaabtaas sii gudbiyaan.

- Waxa suurtagal ah, inay lacagtaas saaraan qiimaha tikidhada, waxa kaloo iyaduna suurtagal ah, in daneeyayaasha shirkadda ay ku dallacaan lacag badan. Waxa kaloo la odhan karaa, degmooyinka ayaa laga codsanayaa, inay kabaan qarashyadaas.

Dagmaga ayaa goaansatay, in Amy, oo la geeyay xarun carruurta lagu hayo oo ku taal Mørkøv, in aan booqan karin waalidkii korinayay, Hanne og Ole Keller, oo qasab lagaga soo qaaday bil ka hor.

Mana booqan karto sidoo kale.

- Aad ayay uga xun tahay goaankaas. Shaki kuma jiro, in Amy ku tacaluqdo qoyska korinayay, ayuu yidhi qareenka Amy Finn Sandgaard oo reer Holbæk ah.

Racfaan qaadasho ayuu ku caawiyay
Wuxu Amy ku caawiayay, inay goaanka degmada uga qaadato racfaan xafiiska'Det Sociale Nævn'.

Goaankaas ayay sidoo kale aad uga cadhaysan yihiin waalidka korinayay Amy, oo reer Næstved ah. Waxay qabaan, in gebi ahaan kiisku u socdo dhinac ka duwan "kiiskii Brønderslevsag" - kiiskii xoog looga hadlay ee degmada Brønderslev ay farogelin wayday qoys weerarro ku hayay carruurtooda:

- Waxaan dhab ahaan u arkaa, in degmada Næsteved ay niyadjebisay Amy, iyadoo aan gebi ahaan wax tixgelin ahba siin, ayaa Ole Keller ku yidhi DR Sjælland.

Caawiyaheedii oo laga kaxeeyay
Booqashada laga mamnuucay oo keli ah maaha waxa Amy iyo qareenku ay racfaanka ka qaateen. Waxay sidoo kale racfaan uga qaateen 'Det Sociale Nævn', in degmadu ka kaxaysay caawiyaheedii ka tirsanaa ururka ' Børns Vilkår'.

DR Sjælland u ma suurtelin, inuu wax tacliiq ah ka bixiyo kiiska.

Laabatooyinka oo ku xanuuna shaqada
Dadka waxa xanuuna garbaha, dhabarka iyo jilibka. Xanuunada laabatooyin ayaa badanaa ka dhasha carjaw lisantay oo aad u xanuunta deenisha uu saameeyay xanuunkaasi. 

Dadka deenishka ah ee qaba xanuunada laabatooyinku, markay ka tagaan shaqada, kama hadho xanuunkaasi. Saddexdiiba laba ka mid ah deenishka la waraystay ee qaba xanuunada laabatooyinka ayaa xanuunku saameeyaa awooddooda shaqeed. Teeda kale labadiiba mid (boqolkiiba 49.) ayaa qaban karin hawlaha culus ee shaqada, halka saddexdiiba mid (boqolkiiba) ay dhibaatooyin aan welidood ka hadhin kala kulmaan shaqooyinka fadhiga lagu qabto.

Xanuunada laabatooyinka oo galaafta shaqada                  
Lixdiiba mid ayaa xanuunada laabatooyinka kala kulma dhibaato wayn, iyadoo qasab ku noqota inay shaqada yareeyaan ama beddelaan xanuunka awgii, halka boqolkiiba 16 ay muddo qaban kari waayaan shaqadooda.

10 kiiba 1 (boqolkiiba 11) ayaa shaqadiisa ku waaya ama ay ku adkaataa inuu shaqo danbe helo xanuunka laabatooyinka dartiis, halka shantiiba mid (boqolkiiba 20) deenishka wax la waydiiyay ay xanuunka awgii u galeen hawlgabka xilliga hortii. 

Dadka labada jinsiyood leh ayaa markay ka dib booqdeen eehelkooda, ee ku soo laabanayaan Danmark, qaar badan oo ka mid ah loo diidaa, inay dib u soo laabtaan.

Dawladda deenishku waxba kama qaban karto
- Waxay tusaale ahaan noqon kartaa, iyagoo aan gelin shaqadii qaranka ee dalkooda kale, ayuu yidhi guddoomiyaha xafiiska adeegga dadwaynaha ee wasaaradda arrimaha debedda, Ole Mikkelsen.

Marka qofka la xannibay uu haysto jinsiyad kale, markaa dawladda deenishku u ma qaban karto wax badan.

- Marka la eego xuquuqda dadwaynaha, dalalka waajib kuma aha, in qunsulku kala xidhiidhi karo kiiska qofka, si safaaradda iyo qunsuliyadda wax ugu qaban karaan, ayuu yidhi Ole Mikkelsen. 

Iyaga ayay jirtaa
Talada ugu fiican ee wasaaradda arrimaha debeddu, waa inay marka hore si ffican uga fikiraa, inta aanay tikidhka goosan.

- Waxa aannu ku dhiirrigelinaa marka hore. Inay si fiican uga fikiraan dalka ay u dhoofayaan, haddii wax ka yaalliin, ayuu yidhi Ole Mikkelsen.

Hadda hadalkudhiggu waa in la wada dhigto fasalka. Taasi waxay keenaysaa, in macallinka fasalku xilqaado masuuliyadda carruurta qabta ADHD (qalqaallinimo), Aspergers syndrom (faham darro) ama autisme (xidhiidh xumo).

Laakiin tiro ka yar rubuc macallimiinta ah ayaa qaba, inay waxbarasho ahaan u diyaar yihiin ardayda leh baahiyaha gaarka ah, sidu muujiyay baadhitaan uu sameeyay wargays mihnadeedka macallimiinta ee Folkskolen. Saddexdii macallinba mid ayaan qabin, inuu si fiican wax u bari karo carruurtaas.

Fasalladii gaarka ahaa oo la joojiyay
Xeerka ayaa dhigaya, in kumanaan arday laga soo wareejiyo fasallada gaarka ah oo la keeno fasallada caadiga ah.

Aqlabiyadda dugsiyada deenishka ayaa haddaba ardayda wax bara, iyagoo aan lahayn fasallo gaar ah. Ilaa hadda waayoaragnimada laga qaatay ma fiicna, oo dugsiyadaas tobankii macallinba afar ayaa qaba, inay xumaadeen natiijooyinka ardayda "caadiga" ah iyo kuwa kaleba.

Xeerka oo ay wadajir u ansixiyeen xisbiyada oo dhan, xisbiga Enhedslisten mooyaane, ayaa la meelmariyay si kor loogu qaado dugsiyada dhinacyada maaddadeed. Weli dhinaca yoolka boqolkiiba 43 ardayda ayaa qaba, in fasalka la isku dhexjiro ay ka helayaan waxbarasho hoose.

Shuruudaha lamahuraanka ah
Tirokoobyada ayaanu la yaabin guddoomiyaha macallimiinta, Anders Bondo Christensen. Wuxu ku tilmaamay "qaylodhaan", oo sheegay, in ururka macallimiintu sannado badan kala hadlayay ururka degmooyinka dalka iyo wasaaradda, inay dhibaato tahay arrintaasi.

- Haddii la meelmariyo in fasalka la wada dhigto, iyadoo aan la tixgelin, in macallimiintu buuxiyaan shuruudaha lamahuraanka ah, markaas si fiican waxba u bari maayaan ardayda ay ku adag tahay waxbarashadu, ardayda kalena way saamaynaysaa sidoo kale, ayuub yidhi Anders Bondo Christensen.

Arrintani waxay ka dhalatay, ururka dhakhtarrada gaarka ah oo ku dhiirrigeliyay xubnahooda, inay dhimaan xilliyada ay furan yihiin kilinigyadoodu, oo goor hore ka baxaan shaqada, qaataan maalmo fasax ah ama sii wataan waxbarasho dheeraad ah. 

Taladaasi waxay ka dhalatay, 1.100 dhakhtar ee gaarka ah ee Danmark oo lixdii bilood ee ugu danbaysay baadhay oo daweeyay bukaan ka faro badan, intii ay kula ballameen gobollada deenishka. 

Dhakhtarrada waxa lagu xisaab siinayaauun, intii lagu la ballamay, kol haddii markii kowaad ay dallaceen qarashyada.

In teenbada la dhimo
Sida laga soo xigtay wargayska politiken, waraaq ururku u qoray dhakhtarrada gaarka ah ayaa dulucdeedu ahayd, inay teenbada dhimaan. Waa arrin degdeg ah, ayay qabaan guddida ururku, waayo waqtigii lagu ballamay waxa ka hadhay lix bilood oo qudh ah. "Markaas waa hadda, xilliga ay tahay in wax la sameeyo", ayay ku soo qoreen.

Masuuliyiinta saxeexday waxa ka mid ah guddoomiye kuxigeenka ururka, Mikkel Holmelund, oo ah dhakhtar ku takhasusay cudurrada cunaha-sanka -dhegaha. Wuxu qabaa, inuu ururku ku jiro xaalad xun, oo horseedaysa bukaanka oo suga ballamaha muddo dheer.

- Markaas waa in aanu baadhno dadka buka, oo dib u dhigno kuwa sugi kara dawaynta, muddo ka badan intii hore.

Waxa sidaas caddeeyay hindisaha xeer uu soo bandhigay shirguddoonka baarlamanku.

Heshiis sal ballaadhan aanu ku jirin xisbiga Libaraalku
Heshiis sal ballaadhan ay galeen xisbiyada baarlamanku ayaa lagu taageeray, in boqolaal kun oo koron laga dhimo siyaasiyiinta dalka.

Lacagta la yidhaahdo 'eftervederlag' ayaa mustaqbalka la jarayaa maalinta kowaad, ee xildhibaanku helo shaqo cusub. Arrintaasi si wayn ayay uga duwan tahay sida markii hore jirtay.

Xisbiga Enhedslistenka ayaa ololaha bilaabay
Xisbiga Enhedeslistenka ayaa ugu horrayntii bilaabay ololaha lagu joojinayo lacagtaas, si dhaqso ah ayaana ay taageero uga heleen xisbiyada dawladda iyo weliba xisbiyada dadwaynaha deenishka iyo Liberal Alliance.

Isdeddel wayn ayaa ku dhacaya jeebadaha siyaasiyiinta baarlamanka, ee ka hawlga xarunta Christiansborg . Waxyaabaha kala duwan ay gaarka u helayaanna waxay noqonayaan:

In marka hore loo daayo 100.000 oo koron oo lacagta 'eftervederlage' ah, iyadoo aan eegin inuu shaqo cusub bilaabayo xubinta baarlamanku. Hindisaha xeerka ayaan sababayn faahfaahsan ka bixinayn arrinta.
Waxa intaas dheer siyaasiyiinta hore ee shaqobeelay oo xaq u leh 100.000 koron - oo shirguddoonku ku magacaabay, inay daboolayso "qarashyada waxbarashada danbe".

Hore waxa loogu naqdiyay lacag dheeraad ay ay ku bixiyeen cusbataallada gaarka loo leeyahay. Haddana waxa hantidhawrka guud si cad ugu naqdiyay qarashyadii ay ku bixiyeen dawooyinka lagu isticmaalo cusbataallada, oo si wayn xoog ugu kacay markay talada dalka haysay dawladdii hore ee xisbiyada VK, ayuu qoray wargayska intarnetka ee Altinget.dk .

Xisaabxidhka cusub ee la baahiyay arbacadii ayaa hantidhawka guud ku soo gunaanaday, in wasaaradda caafimaadka, xilligii ay ka talinayeen dawladdii hore, si ogaan ah looga tallaabsaday in la yamxeeriyo lacagta bulshada kaga baxda dawooyinka cusbataallada.

Qarashyada oo si xad dhaaf ah u kordhay
Min 2007 ilaa 2010 qarashyada dawooyinka cusbataallada ayaa kor u kacay boqolkiiba 50, sidu tilmaamay hantidhawrka guud oo uu soo xigtay wargayska Altinget.dk.  Gobollada iyo khubarada ku xeesha dheer dhinacaas ayaa berigaas qaylodhaan ka kacay. Sannadkii 2010 waxay gobolladu ku isticmaaleen 5,8 bilyan oo koron dawooyinka cusbataallada.    

Hantidhawrka dawladda ayaa warbixintiisa ku soo gebogebeeyay, in dawladdu dooratay in aanay dhegaysan hindisayaasha kooxihii hawlwadeennada ahaa ee wasaaradaha ee la xidhiidhay in lagu daydo qaababka ay dawooyinka cusbataalka u maareeyaan dalalka kale, ee ugu soo iibsadaan lacag jaban.

Dawladdii ka koobnayd xisbiyada VK uu markaas wasiirka caafimaadka ka ahaa Jakob Axel Nielsen (K)  ayaa sannadkii 2009 iskood ula galay he shirkadaha dawooyinka. Heshiiskaas waxa shirkadaha waajib ku ahaa, in dawooyinka ay ka jebiyaan boqolkiiba shan.

Tallaabo lagama qaadin
Laakiin sannadkii 2010 gobollada ayaa la socodsiiyay wasaaradda caafimaadka, in heshiiskii dhab ahaan dawooyinka la jebiyay uun boqolkiiba saddex. Laakiin wasaaraddu kama qaadin wax tallaabo ah. Arrintaas waxa ku nuuxnuuxsaday hantidhawrka guud:

"Hantidhawrka guud wuxu xaqiijinayaa, in wasaaradda caafimaadku aanay wax tallaabo ah ka qaadin, inay dib ugala xaajooto shirkadaha dawooyinka heshiiskii qiimaha, iyadoo lacagta guud ahaan laga jebiyay dawooyinku ka hooseeyaan sidii la filayay".

Dawladdu ma hortaagna hindisahaas. Laakiin waxa la filayaa in fikrad loo midaysan yahay uu ilaa sannadka dabayaaqadiisa soo bandhigo wasiirka caddaaladda, Morten Bødskov.

Xisbiga Enhedslisten ma sugi karo
Muddadaas ma sugi karo xisbiga Enhedslisten, xisbiguna wuxu u diyaar yahay in hindisihiisa ka ansixiyo xisbiyada Libaraalka, Konserfatifka iyo DF xagaaga ka hor.

- Waa gaabis meelmarinta caawimada dadka dhibaatooyinka loogu gaysto fal denbiyeedyada. Haddii dawladdu markaas ku dhaqsan waydo, inay si fiican wax uga qabato, waxa aannu hindisahan la ansixinaynaa mucaaradka, ayay tidhi Pernille Skipper, oo ah afhayeenka arrimaha sharciyada ee xisbiga Enhedslisten.

Waxa laga soo qaatay swidan
Hindisahan oo uu wato xisbiga Enheslisten waxa laga soo xigtay dalka Iswidan, oo dadka denbiyada gaystaa bixiyaan 500 koron, markastoo ay sameeyaan xadgudub sharciga ah ay ku mutaystaan xabsi.
Lacagta waxa lagu isticmaalaa cilmibaadhis, mashruucyo iyo caawimo maandhayiseed oo lagu caawiyo dadka dhibaatadu ka soo gaadho denbiyada. Fikraddana waa laga soo dhaweeyay dhinaca mucaaradka.

Xisbiga dadwaynaha deenishka ayaa sheegay, inuu u codaynayo hindisaha. Sidoo kale xisbiyada Libaraalka iyo Konserfatifka ayaa soo dhawaynaya hindisaha.

Sidaas ayay ku tilmaaameen dallada guud ee ardayda deenishku istiraatijiyada waxbarashada ee dawladda, oo qayb ka ah qorshaha 2020, oo la soo bandhigay wiiggan.

- Waa arrin aan xoog hubaal u ahayn, in dawladdu wadaxaajood ka gashay dhammaan dibuhabaynta ay waddo, oo sidaas awgeed xaaladdu tahay, in waxbarashooyinka sare ay gelayaan 10.000 oo arday oo dheeraad ah, iyadoo la isticmaalayo isla lacagta hadda la isticmaalo, ayuu yidhi Torben Holm, oo ah guddoomiyaha dallada ardayda deenishka.

Wuxu qabaa, inay tahay horseed ka socda dhinaca dawladda, in la soo bango qorshewbarasheed oo maalgelin ah, iyadoo aam weli la hubin miisaaniyadda.

Torben Holm wuxu soo xigty, in 10.000 ee arday ee dheeraadka ah ay rabto dawladda S-SF-R, ay ku xidhan tahay in aqlabiyad loo abuuro dhawrka hindise ee dibuhabaynta ah.

- 3,5 bilyan ee loogu talogalay qorshaha 2020 waxbarashada, waxay daboolayaan keli ah SU-da dheeraadka ah iyo dakhliga cashuurta dhiman. Weli garan mayno, in dhab ahaan lacag loo helayo ardayda dheeraadka ah.

Lama soo shaqaalaynayo uun cilmibaadhe
Sidoo kale jaamacada oskild ayaa laga alaacsan yahay, in lacag la helayo, si jaamacadda u meelmariso heer tayo sare leh oo wax loogu dhigo ardayda badan ee cusub.

- Waxa aannu ka walaacsan nahay, halka ay jaamacaduhu ka keenayaan lacagta, ayuu yidhi Peter Lauritzen, oo madax ka ah jaamacadda Roskilde Universitet.

Peter Lauritzen ayaa ku nuuxnuuxsaday, in jaamacadda Roskilde aad u rabto, inay ka qaybqaadato qorshaha lagu abuurayo 10.000 oo arday oo dheeraad ah oo gala waxbarashooyinka sre

- Waxa aannu ka walaacsan nahay, xaaladda fisikalka ah, oo ay tahay in la hagaajiyo. Teeda kale jaamacadaha waxa horyaal caqabad la xidhiidha cilmibaadhista, waayo waxay kku salaysan yihiin cilmibaadhis. Ma fududa in cilmibaadhayaal si fudud loogu helo dhinacyada kala duwan, ayuu yidhi Peter Lauritzen.

Sidaas waxa muujiyay kiisas badan oo waawayn oo la xidhiidha hub, oo unugga bilayska baandooyinka Shiilland, Task Force Øst (TFØ),  ay gacanta ku dhigeen bilihii ugu danbeeyay.

- Waxa la sheegayaa dhawr nin, oo soo heli kara hub, kana iibiya hubkaas baandooyinka, ayuu yidhi taliyaha unugga Task Force Øst, Magnus Andresen.

Bilayska oo ka fajacay
Wuxu sheegay, in bilaysku si wayn culays u saarayaan meelaha hubku ka yimaaddo, taasina horseedday in indhaha lagu hayo sayladda hubka ee deenishka.

- Aad ayaannuu la yaabnay, waayo sawirka ayaa bilawgii noqday, in hubku si wayn ugu lug leeyahay sayladaha dalalka debedda, ayuu yidhi Magnus Andresen.

Teeda kale baahitaanka bilayska ayaa galay dhawr qof, oo u muuqda rag waawayn oo caadi ah, horena aan loo ciqaabin, oo haysta oggolaanshaha hubka, kuwaasoo ka ganacsada hubka. Laakiin sidoo kale waxay ku dhex jiraan suuq madow, oo aan aan shiarciga ahayn.

Wasiirka caddaalada ayaa soo dhawaayay
Bilayska ayaa baahiyay warbixin la xidhiidha baandad oo tilmaamaysa, in unugga TFØ qabteen hub sharcidarro ah oo dhan, 337 baastoolado iyo qoryo ah sannadkii 2011, halkay sannadkii 2010 tiradaasi ka hayd 50 keli ah. Sannadkanna tirada hubka la qabtay waxay ilaa hadda gaadhay 350.

Wasiirka caddaaladda, Morten Bødskov, ayaa soo dhaweeyay hubka badan ee la qabtay:

- Waannu xoojinaynaa dagaalka lagu la jiro fal denbiyeedyada la soo abaabulo, annagoo unug kaloo bilays ah ka furayna galbeedka Yuulland, Task Force Vest i Jylland. Waxay u muuqataa sida saxa ah ee wax lagaga qaban karo shebekadaha kakan ee denbiilayaasha ah, ayuu yidhi wasiirku. 

Sidaas waxa qaba macallimiinta iyo waalidka, sidu muujiyay baadhitaan ay wadajir u sameeyeen rugta ganacsiga deenishka iyo ururka macallimiinta Danmark.

Waxbarashada oo lagu qaato IT (farsamoxogeed) ayay ardaydu ka helayaan dhiirrigelin iyo xoojin dhinaca maadadaha ah. IT-da ayaa ardayda ka caawinaysa, inay dhaqso u xallilaan layliyadooda, ayaa lagu soo gebogebeeyay baadhitaanka, oo Epinion u samaysayugta ganacsiga deenishka.

Waalidka ayaa taageeraya IT heeraad ah
Weliba aqoonta la xidhiidha IT-da ayaa u muhiim ah nolosha ardayda ee sii soconaysa, hadday tahay xaaladda waxbarashada sare ee la sii wadayo dugsiga asasiga ka dib iyo suuqa shaqada labadaba.

Waalidka tobankiiba sagaal ayaa qaba, in IT-du dhiirrigelinayso arayda, kana xoojinayso dhinaca maadadaha..

Macallimiinta dugsiyada intooda badan ayaa raba, inay IT badan ku isticmaalo waxbarashada, laakiin dugsiyada ay ka shaqeeyaan ayaan tixgelin wayn siin IT-da, ayuu yidhi madaxa latalinta rugta ganacsiga deenishka, Christian Ohm.

Maamulayaasha dugsiyadu ha ugu horreeyaan
- Dhab ahaan labadii macallin mid keli ah, ayaa sheegay, in dugsigu ku fiican yahay IT-da, ayuu yidhi , Christian Ohm.

Ururka macallimiinta Danmark ayaa ku dhiirrigeliyay maamulayaashu, inay horseed ka noqdaan arrintan.

- Waa iyaga, kuwa maamula dhaqaalaha iyo jihada uu u kacayo dugsigu. Sidaas awgeed waa lamahuraan, inay culays saaraan IT-da, ayuu yidhi guddoomiyaha guddida siyaasadda waxbarashada iyo dugsiyada, jørn Hansen.

Wuxu soo xigtay baadhitaan, Mgafon dhawaan u samaysay ururka macallimiinta. Boqolkiiba 58 ayaa macallimiinta qaba, in IT-du xoojinayso heerka maaddadeed, halka boqolkiiba 71 ka qabaan, in IT-du dhiirrigelinayso ardayda.

- Waxay sida qaalibka ah la xidhiidhaa saaxiibtinimada carruurta, collowga, khamriga iyo jinsiga. Laakiin waxa kaloo jira u galmoodka cid u dhow oo qoyska ah, farasaar, dayac iyo faraxumayn. Waxa kaloo aan la hadlay hablo iskood u dhilaysta, ayay tidhi Katrine Soelberg.

Wadahadallada noocan ahi waxay qaataan muddo dheer.

- Waxyaabo badan ayaa ka soo baxa wadahaddalada noocan ah. Waxa aannu rabnaa, in aanu carruurta ku caawinno carruurnimadooda, ayay tidhi Katrine Soelberg.

Cid looma helo tilifoonno badan
Laakiin sida laga soo xigtay ururka Børns Vilkår, oo maamula tilifoonka carruurta (Børnetelefonen), hadda hawshu way ka ballaadhatay, in lagaga shaqeeyo isxilqaan. Sidaas awgeed boqolkiiba 60 ma helaan cid isxilqaan ku shaqaynaysa oo ku caawisa khadka tilifoonka.

- Had iyo jeer waxaan sawirtaa, in nasiibdarro la qaban waayay tilifoon uu soo diray ilmo xaaladdiisu adag tahay. Sidaas  awgeed Katrine Soelberg waxay rajaynaysaa, in dhaqso loo helo dad badan oo isxilqaan kula shaqeeya.

- Way fiican, in culays la saarayo arrintan, waxana la gaadhi doonaa meel fiican, ayay tidhi Katrine Soelberg.

Magaalada Randers, shantii xubnood ee ka tirsan urur mihnadeedka FOA mid baa ka baxay nidaamka oo qaatay lacagtiisii. Waa tiro aad u badan, ayay tidhi guddoomiye laameedka, Inge-Lise Christensen.

- Waa calaamad muujinaysa, xilliga aynnu nool nahay. Dad badan baa ku jira cidhiidhi dhaqaale, oo laga yaabo in aanay wax badan ka fikiri karin, inay shaqo beelaan ama galaan hawlgab 70 sano ka dib, ayay xaaladda ku qiimaysay.

Talooyinkii ayay ka tallaabsadeen
Kulan wargelineed oo la xidhiidha dibuhabaynta hawlgabka mushaharka dabadii, kaasoo urur mihnadeedka FOA uu ku qabtay magaalada randers, ayuu xubnihiisa kula taliyay in aanay ka bixin nidaamka oo qaadan lacagta.

- Qaar badan oo ka mid ah dadka ka baxay nidaamka ee qaatay lacagtooda ayaa kontomeeyaha ku jiray, oo dhab ahaan u baahnaa nidaamka 'seniorordning', oo qayb ka ah hawlgabka mushaharka hortii, ayay tidhi Inge-Lise Christensen.

Waxay filayaan in la sii garooco
ilaa 30.000 oo qof oo ka mid ah xubnaha urur mihnadeedka fOA ayaa ka baxay nidaamka hawlgabka mushaharka dabadii, oo lacagtoodii loogu shubay koontada. Tiradaasi waxay u dhigantaa boqolkiiba 28 xubnaha ururka.

-Waa tiro aad u badan oo lala yaabo, ayay iyaduna tidhi guddoomiye kuxigeenka ururka FOA, Mona Striib.
Kama walaacsana xaaladda xubnaha ka baxay nidaamkaas.
- Waan ku qanacsan ahayn, in xubnahayagu si iican uga baaraandegeen xaaladdooda, lagumana canaanan karo arrintaas, hadday ka fikireen goorta xigta ee isbedello garoocis ah lagu samayn doono hawlgabka, ayay tidhi Mona Striib.

Arrintaas waxa u sabab ah, iyadoo beryahan u danbaysay ay soo baxeen kiisas badan oo la xidhiidha dayacaad iyo si xun oo loola dhaqmay carruur la dejiyay xarumo hoy ah oo gaar looleeyahay, kuwaasoo ay ansixiyeen degmoyinku.

Hadday arrintu noqoto talada barbaariyayaasha bulsheed, waxa meelahaas lagu ansixin karaa keli ah haddii hoggaamiyuhu yahay barbaariye bulsheed, iyo in ugu yaraan boqolkiiba 60 shaqaaluhu soo barteen barbaarinta. Waxa intaas dheer shardi kale oo tilmaamay, in sannadkii ugu yaraan laba jeer la soo kormeero hoyga.

Erayo fiican - waxqabad yar
- Waa in waxbarashada maadadeed loo tixgeliyo si ka duwan sida maanta loo tixgeliyo, ayuu yidhi guddoomiyaha barbaariyayaasha bulsheed, Benny Andersen, oo raba waxqabad la taaban karo.
Wuxu qabaa, in xafiisyada xarumahaas ansixiya ay ka soo baxaan ereyo badan oo wanaagsan, laakiin waxqabadkoodu yar yahay.

Benny Andersen ayaa qiray, in arrinta lagu canaanan karo barbaariyayaasha bulsheed, oo aan galka seefta ka saarin, laakiin wuxu soo xigtay, in degmooyinku hore uga masuul ahaayeen, waajibna ka saarnaa, inay hubiyaan in si fiican arrimuhu u socdaan.

- Hadda waxa aannu hubinaynaa, in shuruudaha lama dhaafaanka ahi wada saameeyaan xarumaha hoyga ah ee lagu hayo carruurta iyo dhallinyarada laga qaado waalidkood, ayuu yidhi guddoomiyaha  barbaariyaha bulsheed.

- Waxa aannu qabanay 500 kr, waayo ganaaxu waa inuu noqdaa xad cayiman, ayuu wargayska Berlingske ku yidhi guddoomiyaha gobolka koonfurta Danmark, Carl Holst (V) .

- Waa inay xidhiidh yeeshaan qarashyada nidaamka maamulka iyo qarashyada dhaqaalaha rasmiga ah ee cusbataalka, haddii dadku jaraan.

Waxa sidoo kale intaas dheer, inay yeelato saamayn laga cabsado, ayuu intaas ku daray.

Suurtagal jiray taniyo 2004
Inkastoo taniyo sannadkii 2004 ay gobollada ay u suurtagelaysay, inay ganaax ka qaadaan qofka jara ballanta dhakhtarka, cidina ilaa hadda kuma tallaabsan, inakstoo dawladdii hore iyo tan hadda jirtaaba isku dayeen inay socodsiiyaan nidaamka ganaaxa. 

Laakiin hadda ayaa xarunta dhabarka ee gobolka koonfurta Danmark noqonaysaa cusbataalka kowaad ee meelmariya ganaaxaas.

Baadhitaan ay sannadkan samaysay rugta ganacsiga deenishku ayaa muujiyay, in shantii deenish ahba afar ay haa yidhaahdeen ganaax 100 koron ah, oo la saaro qofka ballanka jara, kol haddii qofka ballanta lagu xusuusinayo sms.

/ritzau/

Sidaas waxa tidhi lataliyaha gaarka ah ee hayadda xirfadda iyo ganacsiga (AE), oo xisaabisay, in qorshe kobcineed oo wadajir ah, oo ay sameeyaan lixda dal ee ugu hodansan EU'du ka abuuri doono Danmark 40.000 shaqo.
 
- Marka aynnu nidhaahno 40.000, waxay yihiin shaqooyin ay toos u abuureen barnaamijka hore u daafadaynta dhaqaalaha deenishka, qaar ka dhalanaya korodhla wax dhoofinta  iyo ilaa labanlaab ka imanaya qorshaha kobcitaanka xidhiidhsan oo kordhin doona kalsoonida dhaqaalaha Yurub, ayay ku tidhi miidhiyaha Nordjyske Media.

Lacag ayay ku kacaysaa
Fursad kale oo miiska saaran ayaa ah lacag badan iyo suurtagalo la siinayo baanka maalgelinta Yurub, kuwaasoo sidoo kale gobolka ka abuuri doona 40.000 oo shaqo.

- Sida muuqata lacag ayay ku kacaysaa, laakiin dhaqso ayaa looga baxayaa mindida yamxeerinta, waxana la meelmarinayaa qorshaha yurub, ayay tidhi.

Way hagaajin doontaa dhaqaalaha deenishka
Lars Hovbakke Sørensen, oo khabiir ku ah arrimaha EU'da ayaa tilmaamay, in isbeddel laga dareemi doono kayuuyada shaqola'aanta ee deenishka, gaar ahaan haddii jarmalka iyo Iswidan, oo dhaqaalahoodu dhisan yahay, dardargeliyaan kobcitaanka.

- Way adag tahay in toos loo sheego, heerka ay gaadhayso saamayntu, laakiin wax kastoo jira, Iswidan iyo jarmalka waa dalalka ugu muhiimsan aynnu la leenahay ganacsiga, sidaas awgeed arrintaasi way hagaajinaysaa dhaqaalaha deenishka, haddii dardargelinta kobcitaanka gaar ahaan ka yimaaddaan labadaas dal, ayuu ku yidhi Nordjyske. 

Ole Henrik Hansen ayaa wargayska Berlingske ku sheegay, in baadhitaankiisu ku salaysan yahay shaxsuaaleedyo uu u diray ilaa 40.000 oo barbaariye. Laakiin dhab ahaan waxa suaalahaas ka jawaabay 1.421 barbaariye. Sidaas waxa hadda kashifay barnaamijka idaacadda ee "Detektor".

Sidoo kale jawaabaha wuu dhalanrogay Ole Henrik Hansen.

Ole Henrik Hansen ayaa baadhitaankiisa u isticmaalay, inuu xarumaha abaydinka ee deenishka ku naqdiyo hoggaan iyo qorh la'aan. Waxana uu qabaa, inay tahay in la xidho qaar badan oo ka mid ah.

Siyaasiyiin doonay in wax laga qabto arrintaas
Laakiin jawaabaha baadhitaanka, uu wax ka sameeyay urur mihnadeedka barbaariyayaasha BUPL, ayaa dhab ahaan 97%  dadkii la waydiiyay sheegeen, in qaabka hoggaanka goobaha ay ka shaqeeyaan furfuran yahay, arrimahana laga wada qaybqaato, lana maqlo oo ay raadayn ku leeyihiin. Halka 8% ku tilmaameen hoggaanka bilaa waxqabad. Teeda kale 59% ayaa sheegay, in carruurta loo qorsheeyo hawlgallada maalintii.

Siyaasiyiin badan ayaa doonay, in wax laga qabto arrintaas, iyagoo cuskanaya baadhitaankaas iyo baahinta miidhiyaha.

Ma rabo inuu tacliiq ka bixiyo
Wargayska Berlingske ayaa email ugu soo qoray barnaamijka Detektor, in  "Berlingske isku dayday, inay baahiso baadhitaanka Ole Henrik Hansen, iyadoo laga dheeraanayo qalad iyo isfahmiwaa. Tirada 40.000 waxa sheegay Ole Henrik Hansen laftiisa".

Ole Henrik Hansen ayaan rabin inuu wax tacliiq ah ka bixiyo, inay qaldanaayeen wararka uu gudbiyay.

Ma jiraan 40.000 oo barbaariye
Iyagoo ay weheliyaan saddex iyo toban barbaariye oo kale ayay waraaq furan ku qoreen wargayska Information, iyagoo tilmaamaya dhaliilaha warbixinta Ole Henrik Hansen.

Ma jiraan Danmark 40.000 oo barbaariye oo ka shaqeeya xarumaha abaydinka, tiradoodu waa ilaa 11-12.000, siday ku qiyaaseen urur mihnadeedka BUPL. Sidaas awgeed waxa isna la yaabay guddoomiye Henning Pedersen, oo dhab ahaan xigan lahaa warbixintaooda.

Sammen med tretten andre pædagogiske forskere har han skrevet et åbent brev i dagens Information, der problematiserer Ole Henrik Hansens konklusioner.

- Waan la yaabay tiradaas, oo tilmaamaysay 40.000 barbaariye. Ma garan karo xagga ay ka yimaaddeen, ayuu yidhi.

Øjvind Lidegaard, oo ah borofisar ka tirsan qaybta dumarka ee cusbataalka Rigshospitalet ayaa ka danbeeyay baadhitaanka:

- Marka laga hadlayo guntimaha ama xinjiraha dhiigga, qalabka ugu khatarsan ee keenaa waa balaastigga suuqa yaal. Dabadeed waxa haddana la keenay kaatunka P, ee lagaga hortago uuraysiga, oo lix jeer ka sii halis badan, ayuu DR Nyheder ku yidhi Øjvind Lidegaard.

Dumarku ha goaansadaan
Dayrtii ayaa baadhitaanku muujiyay, in kiniinada laga hortago uuraysiga, p-piller, ay kordhin karaan guntimista dhiigga. Qaar badan ayuu ku dhacay 400.000 oo dumarka ee maalin kasta isticmaali jiray p-pillar, oo hadda u wareegay waxyaabo ay ka mid yihiin kaatunka P (p-ring).

- Laakiin waa fikrad aad u xun, ayuu yidhi Øjvind Lidegaard, inkastoo uu ku nuuxnuuxsaday, inay dumarla laftooda ku xidhan tahay, inay goaan ka gaadhaan waxa ay iskaga ilaalinayaan uuraysiga.

Øjvind Lidegaard ayaa markii kowaad kula taliyay dhakhtarradu, inay halista ku jirta isticmaalka qalabkaas u sheegaan dumarka. Laakiin dumarka ayay khusaysaa, inay doortaan isticmaalkiisa.

- Dumarka qaarkood ayaa hadalka ku soo gaabiyay, inay isticmaalayaan kaatunka ama balastarka P, waayo dantooda ayuu u fuliyaa. Anigu waxba taas kama qabo, haddii dumarku og yihiin dhibaatadiisa, ayuu yidhi Øjvind Lidegaard.

Xafiiska adeegga dadwaynaha ayaa hadda caddeeyay, in bilayska isbaanishku ka baadi doonayaan ninkaas jasiiradda.

Wargayska netka ee Canarias7 ayaa sheegay, in ninka gabadhiisu wayday arbacadii, dabadeed baadhitaanka la bilaabay markaas. Mar danbe ayaa la helay baaskiil iyo shandad uu dhabarka ku sitay ninku.

Waxa laga helay jeexjeexyo ay adag tahay in la galo
Alaabadaas waxa laga helay jeexjeexyo ay adag tahay in la galo oo u dhow dhaamka Soria ee dhinaca koonfureed ee jasiiradda.

Sida laga soo xigtay bogga intarnetka Canaria Journalen ciidamada gurmadka, helikobtar, bilays, bilayska madaniga ah iyo kooxo kale oo gurmad ah ayaa ku hawllan arrinta ninka deenishka ah ee la waayay.

- Sida hadda muuqata, waxa qorshuhu yahay, in amiirka weliyu cahdiga ahi ka qaybgalo, ayay tidhi, iyadoo intaas ku dartay:

- Sida caadada ah, qoyska boqortooyadu wuxu raacaa jidka dawladdu hayso.

Dawladda deenishka oo wasiirka dhaqanka, Uffe Elbæk (R), uu horseed ka yhaay ayaa ilaa hadda diiddan, in la cunaqabateeyo ciyaaraha ka dhacaya dalka Ukraine, inkastoo dalalka kale arrintaas ka keeneen suaalo la xidhiidha, in wakiillada siyaasadeed ka qaybgalaan ciyaaraha.

Caalamka ayaa ka walaacsan, in aan dalka lagu ixtiraamin xuquuqaha madaxbannaanida dimuqraadiyadeed, iyadoo ay xidhan tahay madaxwaynihii hore ee dalkaas Julia Timosjenko.

Julia Timosjenko ayaa bishii oktoobar ee kal hore lagu xukumay toddoba sano oo xabsi ah, iyadoo lagu eedeeyay si xun u isticmaal awoodeed, xukunkaas oo dabada ku hayay arrimo siyaasadeed.

Xabsiga ayaa si xun loogu la dhaqmay Julia Timosjenko, oo hadda ka cabsanaysa xanuun daran oo ka haya dhabarka. Timosjenko ayaa arbacadii laga soo wareejiyay xabsi ku yaal magaalada Kharkiv, oo la keenay cusbataal ku yaal isla magaaladaas.

Sida ayaa lagu soo gebogebeeyay warbixin cusub oo ballaadhan, oo machadka xuquuqul insaanku (nstitut for Menneskerettigheder (IMR)) baahiyay munaasabadda 25 guuradiisa.

- Danmark waa bulsho aad u horumarsan oo salka ku haysa dawlad dituuri ah oo dumuqraadiyad adag. Bilawga aad ayaynu u fiican nahay, marka la barbardhigo badi dalalka kale ee dunida, ayuu yidhi guddoomiyaha IMR, Jonas Christoffersen.

- Laakiin marka hoos loo sii dhexgalo bulshada, waxa jira meelo badan oo ay tahay in la hagaajiyo, oo wax laga qabto, ayuu intaas raaciyay.

- Xagga carruurta ayaan qabaa, inay ka jiraan dhibaatooyinka ugu badani Danmark, ayuu yidhi guddoomiyaha IMR.

Jonas Christoffersen wuxu tilmaamay waxyaabo ay ka mid yihiin carruur badan oo si xun loola dhaqmay sannadihii ugu danbeeyay, muquunin, dhibaatayn iyo dayacaad ayaa lagu sameeyay carruurta deenishka meelo badan oo dalka ah, iyadoo aanay dawladduna waxba ka qaban xilli habboon.

- Waxa ku waajib ah dawladda, inay hagaajiso kantaroolka, si aan carruurta loo muquunin ama loo faraxumayn, ayuu intaas raaciyay  Jonas Christoffersen.

Carruurta ka sokow waxa machadka xuquuqul insaanku tilmaamay 12 dhinac oo kale, oo Danmark ay tahay inay ka wax qabtaan siday maanta yihiin: waxana ka mid ah ka ganacsiga dadka iyo madaxbannaanida.